Cumhuriyet Meydanı ve Atatürk Caddesi Çamlıbel Kentsel Tasarım Yarışması

Stoa Çamlıbel

Antik Yunanda kamusal alanın niteliği konuşma ve eyleme üzerine kuruludur. Kent mekânları da buna uygun bir biçimde konuşma ve eyleme üzerine şekillenmiştir. Bu kavramların karşılığı Stoa* “insanların bir araya geldikleri, ticaret yaptıkları mekân” olarak kendini ortaya koymuştur. Aslında Stoa, yalnızca “alışveriş yapılan mekân görevini” değil, birçok çeşitli işlevi aynı anda üstlenmiştir. Her amaca uygun hizmet veren bir yapı olmasının yanında kültürel içeriği de kent için yaşamsal bir rol oynamıştır. Modern çağda Stoanın görevini üstlenen kent formları Caddeler olmuştur. Özellikle kent merkezlerinde bulunan kentin MİA’sını oluşturan caddeler, insanların bir araya geldikleri, birçok ihtiyaçlarını giderebildikleri mekânlardır.

Atatürk Caddesi de Uray Caddesi ile beraber Mersin için bu görevi üstlenen, kentin ticari ve sosyo-kültürel işlevini yerine getiren omurga niteliğindedir. Kentin tarihsel ve mekânsal gelişimi düşünüldüğünde bu iki cadde birbirinden ayrı düşünülemez. Birbiri ile katmanlaşarak yapı yere anlam katan değerleri ile birlikte topluma mal olmuştur. Mersin’in sahip olduğu Liman kenti kültürü ve bu kültür ile gelişen, olgunlaşan ticari-kültürel omurganın hafızasındaki işlevler göz ardı edilemez. Bu yüzden özelikle tarihsel katmanların iç içe geçtiği Atatürk-Uray caddesi devamlılığını korumak, ilişkisini sürdürmek önemlidir.
İnsanların bir araya gelebildiği, karşılaşabildiği mekânlar olan caddelerin işlevselliği onların kullanılabilme imkânları ile alakalıdır. Modern-Post-modern çağ ile birlikte insan alışkanlıklarının değişmesi kaçınılmazdır. Son yıllarda cazibesini yitiren Çamlıbel’in bu özelliğini geri kazanabilmesi için günümüzü yakalaması gerekmektedir.

Stoa* Çamlıbel, Atatürk caddesinin geçmiş pratiklerini, çağdaş yorumlarla birlikte kaybettiği işlevselliği, toplum hafızasında bulunan sosyo-kültürel-rekreatif özellikleri ile birlikte yeniden canlandırmayı hedeflemektedir. Stoa* Çamlıbel, yeni nesil ticaret olarak nitelendirilebilecek dükkânları ile birlikte, günümüz insanlarının ihtiyaç duyduğu deneyim, etkileşim, birliktelik mekânı olarak önerilmektedir. Stoa* farklı kullanımlara olanak sağlamaktadır. Yalnızca mağazaları değil, ofisler, okullar, topluluk alanlarını içerisine dahil ederek hepsinin canlı bir zemin kat oluşturmak için uyumlu bir biçimde çalışmasına imkan sunmaktadır. Zemin katın canlılığını arttırırken, aynı zamanda kiracıların ve dükkan sahiplerinin karşılaştığı zorlukları ve perakende satışta yaşanan değişiklikleri ele alan Stoa* Çamlıbel bir mahallenin ihtiyaç duyabileceği her şeyi dahil edebilen modüler bir yaklaşımdır.

İŞLEV
Mersin kent merkezi doğuda liman, lojistik ve sanayi işlevleri ile sınırlanmaktadır. Bu sebeple kentin gelişimi öncelikle batı yönünde doğrusal olarak gerçekleşmiştir. Mevcut ulaşım bağlantılarının desteklediği kent yeni alt merkezler oluşturmuştur. Bu durum kent merkezinin çekiciliğinin azalmasına sebep olmuştur.

Son yıllarda, kuzeyden çevre yolunun geçmesi ve büyük donatı alanlarının da bu bölgede yer seçmesi ile birlikte yeni gelişme alanları kuzeyde de ortaya çıkmaktadır. Bu durum da kentin ağırlık merkezinin yeniden doğuya kaymasını sağlayacaktır.
Batıdaki gelişme alanları ile kent merkezinden uzaklaşan nüfus kuzeydeki yeni gelime alanları ile birlikte yeniden merkeze gelecektir.

HAREKETLİLİK
Kentin gelişme yönleri ile paralel olarak ulaşım alternatifleri de gelişmektedir. Özellikle raylı sistemlerin gelişimi erişilebilirliği oldukça artıracaktır.
Doğu-batı ekseninde inşa edilecek metro hattına ek olarak kuzey-güney bağlantıları da önerilmektedir. Bu bağlantılar sayesinde kent merkezi daha kısa sürede erişilebilir hale gelecek ve yeniden canlılık kazanacaktır.
Özel araçla ulaşımın yoğun olduğu kentte, yaya, bisiklet ve toplu taşıma odaklı bir ulaşım altyapısı önerilmektedir.
Toplu taşıma:
Raylı sistem
Mezitli-Gar metro hattı
Gar-Huzurkent-OSB metro hattı
Gar-Sağlık Kampüsü-Otogar tramvay hattı
Hal-Üniversite tramvay hattı
Raylı sisteme ek olarak istasyonlara entegre elektrikli otobüs hatları önerilmektedir.
Yaya dolaşımı:
Sokaklar ve caddeler yaya konforunu yükseltecek şekilde araç odaklı olmaktan yaya odaklı, engelli erişimini de gözeten evrensel tasarım ilkelerine uygun olarak düzenlenmektedir.
Bisiklet dolaşımı:
Mersin topoğrafya açısından bisiklet kullanımı için oldukça elverişli bir yapıya sahiptir. Bu elverişlilik bisiklet kullanımı için gerekli altyapı ve servis alanlarının sağlanması ile ulaşımın önemli bir bileşen olmasını sağlayacaktır.

MAVİ-YEŞİL
Kentin kuzeyinde bulunan Toroslar’dan Akdeniz’e doğru akan birçok akarsu ve dere bulunmaktadır. Bu akarsu ve dereler arasında, ovada tarım yapılan dönemde su kanalları da açılarak bağlantılar sağlanmıştır. Ancak kentleşme ile birlikte dere akslarının bazılarının üstü kapatılarak yola dönüştürülmüştür.
Kentsel alanlar için su toplama aksları, dereler ve akarsular potansiyel yeşil bağlantılardır. Mersin kent merkezini kentin diğer bölgelerine bağlayabilecek yeşil bağlantılar da bu dere ve akarsular sayesinde sağlanacaktır.
Özellikle Müftü Deresi, Çamlıbel bölgesinin yaya ve bisiklet yoluyla kuzey-güney hattında kentin yeni gelişim alanlarına bağlanmasını sağlayacak kesintisiz bir yeşil bağlantı olarak önerilmektedir.
Doğu-batı aksında ise yeşil omurgayı kıyı alanları oluşturacaktır.
Her iki omurganın kesiştiği noktada bulunan Çamlıbel bölgesi de yaya ve bisiklet ile ulaşım açısından yüksek potansiyele sahiptir.
Bu ana omurgaların tamamlayıcısı olarak mahalle parkları, ağaçlandırılmış sokaklar ile yaya ve bisiklet öncelikli ulaşım kurgusu önerilmektedir.

1/1000 PLAN
Alan kullanımı
Mersin kent merkezinde bulunan çalışma etkileşim alanı ticari, uzmanlaşmış hizmetler, ofis ve konut gibi işlevleri barındıran karma bir yapıya sahiptir. Proje kapsamında bu işlevlerin mekanda yerleşmesi daha tanımlı hale getirilmiştir. Atatürk Caddesi üzerinde zemin kat, ticaret, hizmet ve sosyo-kültürel kullanımlar ile, üst katlar ise konut ve ofis kullanımları ile işlevlendirilmiştir. Atatürk Caddesi’nden İsmet İnönü Bulvarı’na açılan sokaklarda ve İsmet İnönü Bulvarı üzerindeki zemin katlarda yeme-içme kullanımları, üst katlar ise konut ve ofis kullanımları ile işlevlendirilmiştir.
Cengiz Topel Caddesi, Silifke Caddesi, 4302. sokak ve 4304. sokak üzerindeki zemin katlar da ticaret, hizmet ve sosyo-kültürel kullanımlar ile , üst katlar ise konut ve ofis kullanımları ile işlevlendirilmiştir.
Konut alanı olarak belirtilen alanlarda konut, ofis ve yurt gibi kullanımlar önerilmektedir. Alanın kuzeydoğusunda, Silifke Caddesi’nin kuzeyindeki alanda bulunan tarihi konutların bulunduğu bölge turizm olarak işlevlendirilmiştir. Bu alanda karma bir şekilde otel, pansiyon, konut ve yeme-içme kullanımları önerilmektedir.
Hareketlilik
Sokaklar yaya ve bisiklet öncelikli olarak ele alınmıştır. Yayanın ve engellinin kesintisiz hareketini olanaklı kılan bir düzenleme yapılmıştır. Metro istasyonlarından alana erişimde konfor artırılarak ve diğer ulaşım modları ile entegrasyon sağlanarak erişilebilirlik güçlendirilmiştir.
Atatürk Caddesi yaya öncelikli ve Millet Bahçesi-Cumhuriyet Meydanı yönünde tek yön servis imkanı veren bir yol olarak tasarlanmıştır. Caddede yavaşlatma amacıyla Woonerf sistemi uygulanmış, araç ve bisikletin caddenin orta aksında her iki yöne kıvrılarak ilerleyeceği şekilde tasarlanmıştır. Yol kenarında lojistik amaçlı indirme-bindirme cepleri/izleri düzenlenmiş, taksi durağı cepleri oluşturulmuştur.
Erişim sokaklarında araç girişi serbest olmakla birlikte döşeme kotu yaya kotu ile aynı tutulmuştur. Paylaşımlı araç noktaları bu sokaklar üzerinde konumlandırılmış, yol üstü park alanları önerilmemiştir. Otoparklar 5 noktada, katlı otopark olarak düzenlenmiştir. 1 adet otopark ise Müftü Deresi kenarındaki kesimde yol üstü olarak düzenlenmiştir.
Toplu taşıma ve bisiklet öncelikli cadde olarak önerilen Cengiz Topel Caddesi’nde yol diyeti uygulanmış ve güneydoğu-kuzey batı yönünde tek yön 2 şerit olarak düzenleme yapılmıştır. Bir şerit karma bisiklet ve araç şeridi olarak tasarlanmıştır. Cengiz Topel Caddesi ve Atatürk Caddesi kesişiminde yol kotu yaya kotuna yükseltilmiş ve trafik yavaşlatma önlemi alınmıştır. Bu sayede Atatürk Caddesi’ndeki yaya hareketi kesintisiz olarak sağlanmıştır.
İsmet İnönü Bulvarı 2×2 araç ve bisiklet yolu şeklinde düzenlenmiştir. Cengiz Topel Caddesi kesişimi ile Sakarya Caddesi kesişimi arasında ise yol kotu yaya kotuna yükseltilerek yavaşlatma önlemleri alınmış, Çamlıbel’in kıyıya bağlantısı Cumhuriyet Meydanı önünde ve İclal Tan sokak kesişiminde güçlendirilerek sağlanmıştır.
Bisiklet ve scooter parkları ile hem kişisel hem de paylaşımlı bisiklet ve scooterlar hareketlilik sisteminin önemli parçaları olarak kurgulanmıştır.
Yeşil ve açık alanlar
İsmet İnönü Bulvarı ve Sakarya Caddesi kesişiminde bulunan heykel, Cumhuriyet Meydanı ve park alanına dahil edilerek arka planında bir kuru havuz oluşturulmuş ve daha erişilebilir ve etkileşim kurulabilir hale getirilmiştir. Meydanın batısında bulunan yeşil alan Gar-Uray Caddesi-Atatürk Caddesi aksının üzerinde kentin tarihini anlatan bir açık hava tarih koridoru sergi alanına dönüştürülmüştür.
Cumhuriyet Meydanı tören meydanı olarak korunmuş, tarihi Halkevi binası, Atatürk heykeli, Kilise ve Vali Konağı silüeti gözetilerek gölgelendirme elemanları ile sınırlandırılmış, yeşil parçalar ve ağaçlandırma ile ısı adası etkisi azaltılmış, konfor seviyesi yükseltilmiştir.
Meydanın güneybatı sınırında bulunan ve eskiden millet bahçesi olarak kullanılan alana bir kafeterya yapısı eklenmiştir ve meydanın sürekli kullanılabilir bir kamusal alan işlevine katkıda bulunulmuştur.
Atatürk Caddesi boyunca etkinlikler ve festivaller için alanlar ayrılmış, gerekli altyapı sistemi sağlanmıştır. Bu alanlar festival olmadığı zamanlarda ticari mekanlar ile de entegre çalışması öngörülmüştür.
Aşıklar Parkı ortasından geçen yol kaldırılmış, dolaşım yapıların önünden yavaşlatılmış servis yolları olarak düzenlenmiştir. Bu sayede parkın bütünlüğü sağlanmış, içerisinde çocuk parkı, performans alanları, forum alanı ve etkinlik&festival alanı kurgulanmıştır.
Meslek lisesi önünde hem lisede üretilenlerin hem de diğer objelerin sergilenebileceği bir sergi alanı düzenlenmiştir. Bu alan aynı zamanda koru, sanat parkı, etkinlik alanları ve serbest spor alanlarını içeren doğal sit alanında düzenlenen parka giriş noktalarından biridir. Dolayısıyla sergi alanı, park alanına genişleyebilme potansiyeline sahip olup daha büyük etkinlikler için Atatürk Caddesi ve parkı bağlayan bir alan olarak kurgulanmıştır.
Kamusal yapılar
Günümüzde boş bulunan Nacar (Şaşati) Evi yapısı özellikle üniversite ve lise öğrencilerinin çalışma mekanı olarak bir kütüphaneye ve diğer kullanıcılar için de sürekli eğitim merkezine dönüştürülmüştür.
Alışveriş merkezi olarak yapılmış fakat boş olan yapının ise Mersin Performans Sanatları Merkezi ve Dijital Sergi Mekanı olarak yeniden işlevlendirilmesi önerilmektedir. Bu işlevler alanın kültürel ve sosyal yaşam işlevine ciddi katkıları olacaktır.
Günümüzde emniyet müdürlüğü lojmanı olarak kullanılan tescilli yapı ise ortak çalışma mekanı ve kafe olarak dönüştürülmesi önerilmektedir. Bireysel çalışan kişilerin bir ofis ortamında çalışabilecekleri, toplantılar ve etkinlikler düzenlemenin yanı sıra kafe, yeme-içme gibi ortak mekanları da içeren bir yapı Aşıklar Parkı köşesinde ciddi bir çekim merkezi ve canlılık yaratacaktır.
Aşıklar Parkı merkezinde konumlanan Miskavi Konağı ise kurulması önerilen Çamlıbel Kooperatifinin de içinde bulunduğu bir semt evine dönüştürülmesi önerilmektedir.